یادم می آید در کارگاه ها و دوره های آموزشی که 3 سال پیش برگزار کردیم، من کارگاه هایی را با نام آخرین گرایش ها، اولویت ها و جهت گیری ها در صنعت بسته بندی جهان برای مخاطبین ارایه کردم. از گفت و گو ها در کلاب هوس گرفته تا صحبت ها و مشاوره های تلفنی، به همه در خصوص آینده و جهت گیری صنعت بسته بندی در دنیا گفتم. از سال 1390 که هنوز کسی موضوع پایداری در ایران را نمی دانست،که هنوز هم بسیاری نمی دانند، من درباره این سوژه صحبت کردم و در نشریه منتشر کردیم. همان موقع بسیاری با دیده تردید می نگریستند که« ای بابا! این مسایل چه ربطی به ایران دارد. کلی راه داریم تا بدین مرحله برسیم.» هنوز هم کسانی هستند که معنای صادرات را در بازار عراق و افغانستان می بینند و خود را صادر کننده نمونه می نامند و بابت آن جایزه هم می گیرند!
اما حقیقت با سرعتی بیشتر از تصور به سمت ما در حال حرکت بود. امروز قوانین بسیار سخت گیرانه زیست محیطی در جهان و به ویژه اتحادیه اروپا، حتی کشورهای عضو را نیز کلافه و درمانده کرده است. امروز حتی تعداد سفرهای رییس فیفا با جت اختصاصی برای دیدن بازی های جام جهانی هم شمارش می شود و مورد سرزنش قرار می گیرد. قوانین PPWR آینده تولید بسته بندی و حتی محصولات نهایی در اروپا را برای همیشه تغییر داده اند. جالب است وقتی در لینکدین در مورد یکی از همین قوانین و تاثیر آن بر استفاده از پلاستیک در بسته بندی محصولات نکته ای را یادآوری کردم، یکی از مخاطبین آن را به خاطر نبود محصولات پتروشیمی در این قاره مربوط دانست و بلافاصله برچسب سیاسی هم بر آن زد. «زمستان سخت اروپا را که یادتان هست!»
مسوولیت توسعهیافته تولیدکننده (EPR)نیز موضوع دیگری است که از حدود 3 سال پیش مطرح و به شدت هم از طرف قانون گذاران و هم خود مصرف کنندگان مورد ارزیابی و قضاوت قرار می گیرد و خرید یا عدم خرید کالا را تحت تاثیر خود قرار می دهد.
سخن به درازا کشید. آنچه که باعت شد دوباره به این موضوع بپردازم، خبری بود که دبروز منتشر شد. با هم این خبر را به دقت بخوانیم. من آنچه شرط بلاغ است با تو می گویم، تو خواه پند گیر خواه ملال !
سختگیری قوانین بستهبندی در بریتانیا و اتحادیه اروپا، انتخاب مواد اولیه را به یکی از مهمترین تصمیمهای تولیدکنندگان تبدیل کرده است.
از سال ۲۰۲۵، تولیدکنندگان در بریتانیا موظف شدهاند هزینه کامل مدیریت پسماند بستهبندیهای خانگی را در چارچوب نظام مسوولیت توسعهیافته تولیدکننده (EPR) پرداخت کنند. همزمان، مقررات جدید اتحادیه اروپا درباره بستهبندی و پسماندهای بستهبندی (PPWR) نیز مقرر کرده است که تا سال ۲۰۳۰ تمامی بستهبندیها باید قابلیت بازیافت داشته باشند.
این تغییرات باعث شده است که طراحی بستهبندی بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کند. در این میان، بستهبندیهای پایهالیافی (کاغذ و مقوا) به دلیل قابلیت بازیافت بالا و استفاده از مواد اولیه تجدیدپذیر، جایگاه مناسبی پیدا کردهاند. در حال حاضر، حدود ۷۵ درصد از کاغذ و مقوای مصرفی در اروپا بازیافت میشود که این مواد را به یکی از موفقترین گزینهها در اقتصاد چرخشی تبدیل کرده است.
با این حال، پلاستیک همچنان در برخی ویژگیهای فنی برتری دارد؛ از جمله وزن کمتر، عملکرد بهتر در ایجاد موانع حفاظتی در برابر رطوبت و اکسیژن و در بسیاری از کاربردها هزینه پایینتر. در کنار این موضوع، وضع مالیات بر بستهبندیهای پلاستیکی در برخی کشورهای اروپایی و ممنوعیت استفاده از بسیاری از محصولات پلاستیکی یکبارمصرف از اکتبر ۲۰۲۳، برندها را به بازنگری در انتخاب مواد اولیه واداشته است.
به همین دلیل، برخی تولیدکنندگان مواد غذایی و نوشیدنی در حال آزمایش سینیها و حتی بطریهای کاغذی هستند تا ضمن کاهش مصرف پلاستیک، هزینههای ناشی از قوانین EPR را نیز کاهش دهند.
در نهایت، چالش اصلی پیش روی تیمهای طراحی و توسعه بستهبندی، ایجاد تعادل میان سه عامل کلیدی است: حفظ عملکرد فنی بستهبندی، کنترل هزینهها و دستیابی به اهداف پایداری؛ تعادلی که اکنون برای هر محصول و هر کد کالایی، به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است.
