کمتر از چندین روز تا اجرایی شدن مقررات بسته بندی و پسماند بسته بندی اتحادیه اروپا (PPWR) باقی مانده است؛ مقرراتی که همه شرکت ها را ملزم به رعایت الزامات می کند و در غیر این صورت با جریمه های سنگین مواجه خواهند شد. بنابراین سازمان ها باید هرچه سریع تر برای آینده آماده شوند، سبد بسته بندی خود را بازنگری کنند و بررسی نمایند که فناوری های نوظهور چگونه می توانند به آن ها کمک کنند. ممکن است به این فکر کنید که قوانین اتحادیه اروپا چه ربطی به تولید در ایران دارد اما به طور قطع می توان گفت این قوانین قطعا در آینده بسیار نزدیک بزرگترین مانع بر سر راه معدود صادرات ما به کشورهای اروپایی خواهد بود پس دانستن آنها ضروری است.
Marks & Spencer اخیرا اعلام کرده است که هزینه های سالانه ناشی از طرح مسوولیت توسعه یافته تولید کننده (EPR) این شرکت ممکن است به 40 میلیون پوند برسد. بسیاری از شرکت های بزرگ دیگر نیز، بسته به سبد بسته بندی خود، با هزینه هایی در حدود 30 تا 50 میلیون پوند در سال مواجه خواهند شد. اما شرکت هایی که این مقررات را به چشم یک فرصت خلاقانه ببینند و از آن استقبال کنند، می توانند این هزینه ها را به حداقل برسانند، از تغییرات اجباری جلوگیری کنند، الزامات قانونی را رعایت نمایند و هم زمان بسته بندی خود را از نو بازآفرینی کنند.
با اتخاذ راهبرد های مناسب، شرکت ها می توانند در حوزه فعالیت خود به پیشگام نوآوری، پایداری و هویت برند تبدیل شوند و بسته بندی را با هدف دستیابی به عملکرد بهتر در سراسر چرخه عمر محصول، از زنجیره تامین گرفته تا قفسه فروشگاه و سپس چرخه بازیافت، باز طراحی کنند. همچنین این شرکت ها می توانند اعتماد و وفاداری بیشتری از سوی مصرف کنندگانی که به دنبال اقدامات واقعی در زمینه پایداری هستند، به دست آورند. اما چگونه می توان به این هدف رسید؟
مقررات پیچیده و در حال تحول هستند
ابتدا باید توجه داشت که مقررات جدید، مسوولیت مدیریت پسماند را بیش از گذشته بر عهده شرکت هایی قرار می دهند که مواد را وارد بازار می کنند. پاسخگویی به این مقررات نیز پیچیدگی های خاص خود را دارد.
نخست اینکه این قوانین در سطح جهانی هماهنگ نیستند و تفاوت های محلی، تفسیر آن ها را دشوار می کند. اگرچه در حال حاضر تمرکز اصلی بر PPWR است، اما مالیات پلاستیک در بریتانیا و مقررات ایالتی در ایالات متحده نیز اهمیت زیادی دارند.
دوم اینکه هزینه های EPR در اتحادیه اروپا بر اساس معیار های زیست محیطی تعدیل خواهند شد؛ به این معنا که موادی که بازیافت آن ها آسان تر است، هزینه کمتری خواهند داشت. این هزینه ها در مناطق مختلف متفاوت خواهد بود و به زیرساخت های محلی مدیریت پسماند نیز بستگی دارد.
سوم اینکه شرکت ها باید بتوانند ضرورت استفاده از بسته بندی را در مقایسه با خود محصول توجیه کنند. برای نمونه، اقلامی مانند برس ریمل، برچسب های چسبان روی میوه یا جعبه خمیر دندان همگی به عنوان بسته بندی محسوب می شوند و شرکت ها باید سبد محصولات خود را بر اساس چنین نمونه هایی ارزیابی کنند.
همچنین هنوز ابهاماتی درباره استفاده از مواد جدید و فناوری های نوین بازیافت وجود دارد، زیرا بسیاری از شرکت ها پیش از انجام سرمایه گذاری های بزرگ، منتظر شفاف شدن مقررات باقی می مانند.
تمرکز فعلی بر کاهش هزینه های EPR است
در حال حاضر تلاش اصلی بر این است که مواد تا حد امکان برای مدت طولانی در بالاترین سطح ارزش خود باقی بمانند و ارزش آن ها از طریق بازیافت حفظ شود. این اصول در ارزیابی قابلیت بازیافت بسته بندی نیز لحاظ شده اند و به رعایت الزامات قانونی کمک می کنند.
برای همسو شدن با مقررات جدید، شرکت ها می توانند استفاده از مواد تک جنسی (Monomaterial) یا موادی با هزینه EPR پایین تر را در نظر بگیرند. این اقدام علاوه بر افزایش قابلیت بازیافت بسته بندی، می تواند هزینه ها را نیز کاهش دهد.
کاهش آلودگی مواد نیز اهمیت روز افزونی پیدا کرده است، زیرا دستورالعمل های طراحی برای بازیافت (Design for Recycling) برچسب هایی که به راحتی جدا نمی شوند یا آلاینده ها را جریمه می کنند و مشخص می سازند که بسته بندی چگونه باید «در مقیاس صنعتی قابل بازیافت» باشد.
از این رو، شرکت ها باید باقی مانده محصول روی بسته بندی را مجددا ارزیابی کنند و از برچسب های قابل شستشو یا شناور، مرکب های با مهاجرت پایین و قطعاتی که به آسانی جدا می شوند یا از همان پلیمر ساخته شده اند، استفاده کنند.
اگر بسته بندی بیش از حد کوچک باشد و قابلیت بازیافت نداشته باشد، مانند محفظه های روزانه لنز تماسی یا بالم لب، استفاده از طراحی های تودرتو که چندین قطعه هم جنس را در کنار هم قرار می دهد، می تواند اندازه آن ها را افزایش داده و امکان بازیافت را فراهم کند.
همچنین نباید فراموش کرد که تا سال 2030، کل سبد بسته بندی شرکت ها باید حداقل درصد مشخصی پلاستیک بازیافتی داشته باشد:
- 30 درصد برای بسته بندی های PET حساس به تماس
- 10 درصد برای سایر بسته بندی های پلاستیکی حساس به تماس
- 30 درصد برای بطری های نوشیدنی یک بار مصرف
- 35 درصد برای سایر انواع بسته بندی پلاستیکی
مصرف کنندگان برای کاهش پسماند به راهنمایی نیاز دارند
فراتر از این موارد، شرکت ها باید دستورالعمل های واضحی برای دفع صحیح بسته بندی در اختیار مصرف کنندگان قرار دهند، زیرا بسیاری از مشتریان هنوز درباره قابلیت بازیافت بسته بندی ها اطلاعات کافی ندارند.
به زودی برچسب های استاندارد و شناسه های مواد در سراسر اتحادیه اروپا الزامی خواهند شد و حتی ممکن است شامل حامل های دیجیتال اطلاعات مربوط به جنس مواد نیز باشند. بنابراین شرکت ها شاید لازم باشد فضای مشخصی را روی طراحی بسته بندی برای این علائم در نظر بگیرند یا مجموعه ای از نماد های استاندارد طراحی کنند تا هم به مصرف کننده در بازیافت کمک شود و هم کارایی تفکیک در مراکز بازیافت شهری افزایش یابد.
طرح های استفاده مجدد و بسته بندی های قابل شارژ مجدد (Refill) نیز می توانند میزان ضایعات مواد را کاهش دهند، اما تنها زمانی موفق خواهند بود که مصرف کنندگان واقعا به استفاده از آن ها تمایل داشته باشند. بنابراین شرکت ها باید این طرح ها را جذاب، لذت بخش و کاربردی طراحی کنند، نه صرفا راهکاری که «برای محیط زیست مفید است.»
هنوز ابهاماتی وجود دارد
حرکت به سوی اقتصاد چرخشی بدون تردید یک تحول مثبت است، اما تمرکز بیش از حد بر بازیافت ممکن است پیامد های ناخواسته ای نیز به همراه داشته باشد.
در پنج سال گذشته، استفاده از مواد طبیعی در بسته بندی، از جمله مواد مبتنی بر نشاسته، میسلیوم قارچ و جلبک دریایی، رشد چشمگیری داشته است. اما با اجرای PPWR و تمرکز بیشتر بر پلاستیک های بازیافتی، ممکن است سرعت نوآوری در این حوزه کاهش یابد و لازم باشد برخی کاربرد های این مواد دوباره مورد ارزیابی قرار گیرند.
در حالی که راه های متعددی برای همسو شدن با PPWR وجود دارد، برخی شرکت هایی که تمرکز کمتری بر پایداری دارند ممکن است ترجیح دهند هزینه های بالاتر EPR را پرداخت کرده و این هزینه ها را به مشتریان منتقل کنند. همچنین ممکن است برخی محصولات در بعضی مناطق جغرافیایی از بازار خارج شوند.
در نهایت، هنوز پرسش های بی پاسخ زیادی باقی مانده است. برای مثال، مسئله سمیت شیمیایی؛ زمانی که یک پلیمر بارها بازیافت می شود، چه اتفاقی برای تجمع افزودنی ها و سایر ترکیبات آن رخ می دهد؟
همچنین گرایش فزاینده ای به استفاده از کاغذ وجود دارد، اما این پرسش مطرح است که تا چه زمانی می توان به منابع چوبی متکی بود و چه زمانی لازم خواهد بود از الیاف جایگزین حاصل از گیاهان با رشد سریع استفاده شود.
سهیل چهره ای / سردبیر
