هنر بسته بندی/ بین الملل: کمیسیون اروپا یک سند پرسشهای متداول (FAQ) درباره «دستورالعمل توانمندسازی مصرفکنندگان برای گذار سبز» منتشر کرده است که قوانین مربوط به ادعاهای زیستمحیطی و سبزشویی را روشن میکند؛ قوانینی که از ماه سپتامبر اجرایی خواهند شد. دستورالعمل «توانمندسازی مصرفکنندگان برای گذار سبز» (ECGT) با استفاده از قوانین مبتنی بر اصول و همچنین یک «فهرست سیاه» از اقدامات ممنوع، مانع انجام اقدامات تجاری ناعادلانه در تعامل کسبوکار با مصرفکننده در تمامی بخشها میشود. این دستورالعمل مواردی مانند سبزشویی و منسوخسازی برنامهریزیشده را نیز در بر میگیرد.
این دستورالعمل در ۲۶ مارس ۲۰۲۴ لازمالاجرا شد و کشورهای عضو موظف بودند مفاد آن را تا ۲۷ مارس ۲۰۲۶ در قوانین ملی خود اعمال کنند. قوانین آن نیز از ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶ اجرایی خواهند شد.
دستورالعمل ECGT دو دستورالعمل موجود در حوزه مصرفکنندگان را اصلاح میکند: «دستورالعمل اقدامات تجاری ناعادلانه» (UCPD) و «دستورالعمل حقوق مصرفکنندگان» (CRD). در این چارچوب، تعریف «ادعای زیستمحیطی» را از UCPD اقتباس کرده است.
هر پیام یا عبارتی که طبق قوانین اتحادیه اروپا یا قوانین ملی الزامی نباشد، از جمله متن روی برچسب، تصاویر، گرافیکها یا نمادها، و به صورت صریح یا ضمنی ادعا کند که یک محصول تاثیر مثبت یا صفر بر محیط زیست دارد، از نظر زیستمحیطی عملکرد بهتری نسبت به سایر محصولات دارد، یا تاثیر زیستمحیطی آن اکنون یا در آینده بهبود خواهد یافت، «ادعای زیستمحیطی» محسوب میشود.
اگر یک ادعای زیستمحیطی مطرح شود، باید توسط یک متخصص مستقل شخص ثالث تایید شود. این متخصص میتواند یک نهاد دولتی یا یک نهاد خصوصی، حتی نهادی خارج از اتحادیه اروپا، باشد. در هر صورت، سازمان مورد نظر باید فاقد تعارض منافع بوده و از تجربه و صلاحیت کافی در زمینه مسائل زیستمحیطی برخوردار باشد.
کارشناسان تاییدکننده همچنین باید ارزیابیهایی «معتبر، عینی و منظم» ارائه دهند. دستورالعمل ECGT دقیقا مشخص نکرده است که این ارزیابیها باید با چه فاصله زمانی انجام شوند، اما بررسیهای سالانه یا دوسالانه و همچنین بهروزرسانیهای بیشتر در صورت ایجاد تغییرات را پیشنهاد میکند.
نتایج این ارزیابیها باید در اختیار مصرفکنندگان قرار گیرد، هرچند دستورالعمل روش مشخصی را برای این کار تعیین نکرده است. بنابراین، کمیسیون اعلام کرده است که «چندین گزینه امکانپذیر است، به شرط آن که مصرفکنندگان بتوانند به راحتی به اطلاعات دسترسی داشته باشند». این روشها میتواند شامل QR Code روی بستهبندی محصول باشد که مصرفکننده را به وبسایت شرکت هدایت میکند.
گارانتی و برچسبگذاری
یک اطلاعیه هماهنگ درباره ضمانت قانونی انطباق، از تاریخ اجرای این مقررات اجباری خواهد شد و باید در محل فروش به صورت کاملا قابل مشاهده نمایش داده شود.
با این حال، استفاده از یک برچسب هماهنگ برای ضمانت تجاری دوام محصول اختیاری است. در صورت استفاده، این برچسب باید به اندازه کافی واضح باشد تا مصرفکنندگان بتوانند به راحتی آن را تشخیص دهند؛ برای مثال، میتوان آن را مستقیما روی بستهبندی قرار داد.
تخلفات
این دستورالعمل برای بررسی اتهامهای مربوط به اقدامات یا حذف اطلاعات گمراهکننده، ارزیابی مورد به مورد را الزامی میکند. این ارزیابی ممکن است شامل یک «آزمون تصمیم معاملاتی» باشد تا مشخص شود آیا یک اقدام تجاری احتمالا مصرفکننده را به تصمیمی برای خرید سوق میدهد که در شرایط عادی اتخاذ نمیکرد.
مانند UCPD، دستورالعمل ECGT نیز ادعای زیستمحیطی گمراهکننده را بر اساس «انتظارات فرضی یک مصرفکننده متوسط که به میزان معقولی آگاه، دقیق و محتاط است» تعریف میکند.
حتی یک برچسب محصول که از تصاویر درخت، برگ، قطرات آب، جنگلهای بارانی و موارد مشابه یا رنگهایی مانند سبز و آبی استفاده کند، در صورتی که مشخصات معتبر مربوط به ویژگیهای پایداری محصول، مانند گواهی رسمی و شناختهشده پایداری، را ارائه ندهد، ممکن است مشمول بررسی شود.
در این سند آمده است: «تولیدکنندگان و فروشندگان باید هنگام استفاده از آیکونها، نمادها، تصاویر یا آثار گرافیکی که ممکن است به عنوان ادعاهای ضمنی زیستمحیطی یا نشانهای اعتماد تلقی شوند، احتیاط کنند.»
برای مثال، یک برگ سبز یا قطره آب، هنگامی که در کنار لوگوها یا عباراتی درباره پایداری یا مواد اولیه طبیعی قرار گیرد، ممکن است از دید مصرفکننده متوسط به عنوان یک نشان اعتماد یا نشان کیفیت اختیاری تلقی شود.
نام برند و نام محصول نیز ممکن است ناقض دستورالعمل ECGT باشند؛ حتی اگر تحت قوانین مالکیت فکری از حمایت برخوردار باشند. دلیل آن این است که این نامها میتوانند به صورت صریح یا ضمنی حاوی ادعای زیستمحیطی باشند؛ برای مثال واژههایی مانند «green»، «eco» یا «natural». چنین مواردی احتمالا به صورت مورد به مورد بررسی خواهند شد.
در مقابل، ممنوعیتهایی که در «فهرست سیاه» قرار گرفتهاند، برای ممنوع شدن نیازی به اثبات تاثیر منفی ندارند و به صورت خودکار ممنوع هستند. این موارد شامل «ادعای عمومی زیستمحیطی» نیز میشود؛ یعنی هر ادعای کتبی یا شفاهی درباره پایداری که در همان رسانه، برای مثال روی برچسب یا در آگهی، توضیح بیشتری درباره آن ارائه نشده باشد؛ چه مستقیما و چه از طریق یک لینک خارجی واضح. البته رنگها و تصاویر به تنهایی ادعای عمومی زیستمحیطی محسوب نمیشوند.
یکی دیگر از اقدامات ممنوع، استفاده از ادعاهای نامرتبطی است که میتواند مصرفکننده را به این باور برساند که یک محصول نسبت به رقبای خود در بازار پایدارتر است. برای مثال، شرکتها نمیتوانند ادعا کنند که یک محصول یا بستهبندی کاغذی فاقد پلاستیک است.
ادعاهای گمراهکننده همچنین ویژگیهای اجتماعی را در بر میگیرند؛ از جمله حقوق بشر، کیفیت یا عادلانه بودن شرایط کاری، برابری جنسیتی، مشارکت و تنوع، رفاه حیوانات و موارد مشابه. این موضوع حتی میتواند شامل ادعاهای مربوط به رژیم غذایی نیز شود، در صورتی که این ادعاها صراحتا به محیط زیست مرتبط شوند؛ برای مثال «وگان = بهتر برای سیاره».
دامنه کاربرد
دامنه دستورالعمل ECGT به طور مشخص به اقدامات تجاریای محدود میشود که پیش از معامله، هنگام معامله و پس از انجام معامله بین کسبوکار و مصرفکننده صورت میگیرند.
روابط کسبوکار با کسبوکار (B2B) تحت مقررات و ابزارهای دیگری مانند «دستورالعمل تبلیغات گمراهکننده و مقایسهای»، «مقررات پلتفرم به کسبوکار اتحادیه اروپا» و دستورالعمل EU 2019/633 درباره اقدامات تجاری ناعادلانه در زنجیره تامین محصولات کشاورزی و غذایی قرار میگیرند.
گزارشدهی پایداری شرکتی نیز در دامنه ECGT قرار نمیگیرد، زیرا این گزارشها معمولا اجباری هستند و برای سرمایهگذاران تهیه میشوند. این نوع گزارشها تحت قوانینی مانند «دستورالعمل گزارشدهی پایداری شرکتی» قرار دارند.
این مقاله مشاوره حقوقی یا راهنمای رسمی مقرراتی محسوب نمیشود. برای اطلاع از نحوه اعمال قانون در مورد بستهبندی خود، باید متن کامل قانون را بررسی کرد.
