هنر بسته بندی / اختصاصی: اوایل امسال، Ellen MacArthur Foundation  گزارشی منتشر کرد که در آن استفاده از راهکارهای مبتنی بر کاغذ را به عنوان جایگزینی برای بسته بندی های پلاستیکی انعطاف پذیر توصیه می کرد. در گفت و گویی که اخیرا با Laura Smith، مدیر برنامه پلاستیک و بسته بندی در Ellen MacArthur Foundation داشتیم، یافته های کلیدی این گزارش را بررسی و تحلیل کردیم.

لطفا یک نمای کلی از این گزارش و مهم ترین توصیه های آن ارائه دهید.

بسته بندی های پلاستیکی انعطاف پذیر، شامل لفاف ها، پاکت ها و ساشه ها، سریع ترین بخش در حال رشد صنعت بسته بندی پلاستیکی در جهان هستند و در عین حال مدیریت آن ها پس از مصرف دشوارترین حالت را دارد. به دلیل اندازه کوچک و ارزش اقتصادی پایین، بسته بندی های انعطاف پذیر با ابعاد کوچک در عمل به ندرت جمع آوری می شوند؛ به ویژه در بازارهایی که سیستم جمع آوری غیررسمی پسماند رایج است. در نتیجه، بسته بندی های پلاستیکی انعطاف پذیر مسئول ۸۰ درصد از بسته بندی های پلاستیکی هستند که وارد اقیانوس ها می شوند.

بسته بندی های مبتنی بر کاغذ می توانند نقش بسیار مهمی در مقابله با این مشکل در بازارهایی که نرخ نشت پسماند بالاست ایفا کنند؛ اما تنها در صورتی که به شکلی مسوولانه طراحی شوند تا از جایگزین شدن یک مجموعه از مشکلات با مجموعه ای دیگر جلوگیری شود.

این گزارش مزایا، محدودیت ها و ریسک های بالقوه بسته بندی های کاغذی را بررسی می کند و شش معیار حیاتی را معرفی می کند که مشخص کننده مفهوم «بسته بندی کاغذی با طراحی مسوولانه» هستند.

نوآوری های امیدوارکننده ای در حال ظهور هستند، اما هنوز بسته بندی کاغذی که بتواند این الزامات را در مقیاس، هزینه و عملکرد مورد نیاز برآورده کند، وجود ندارد. گزارش ما خواستار سرمایه گذاری فوری و نظام مند در حوزه نوآوری است تا راهکارهای کاغذی توسعه یابند که بتوانند مزایای واقعی ایجاد کنند.

جایگزینی مواد تنها یکی از ابزارهای موجود برای مقابله با این چالش است. از آنجا که اندازه کوچک، اصلی ترین مانع جمع آوری این نوع بسته بندی ها محسوب می شود، باید هر جا که امکان پذیر باشد، فرصت های کاهش وابستگی به بسته بندی های انعطاف پذیر کوچک در اولویت قرار گیرد؛ مانند استفاده مجدد و حذف کامل آن ها.

این گزارش چارچوب هایی برای جایگزین های کاغذی پلاستیک های انعطاف پذیر ارائه می کند. لطفا برخی از مهم ترین آن ها را توضیح دهید.

این شش معیار حیاتی مشخص می کنند که چگونه جایگزین های کاغذی می توانند ضمن کاهش ریسک ها، مزیت ایجاد کنند. ناکامی در تحقق حتی یکی از این معیارها می تواند نتایج زیست محیطی مطلوب و اعتماد به جایگزین های کاغذی را تضعیف کند.

مزیت بنیادین کاغذ نسبت به بسته بندی های انعطاف پذیر مبتنی بر پلاستیک این است که می توان آن را به گونه ای طراحی کرد که هم در سامانه های مختلف قابل بازیافت باشد و هم در محیط های گوناگون قابلیت تجزیه زیستی داشته باشد. هدف اصلی این است که این بسته بندی ها بازیافت شوند. طراحی بسته بندی بر اساس قابلیت بازیافت در سامانه های محلی، در طول زمان و پس از ایجاد زیرساخت های جمع آوری، تحقق این هدف را ممکن می سازد.

در عین حال، این نوع بسته بندی ها با نرخ ۲۵ هزار قطعه در هر ثانیه وارد محیط زیست می شوند؛ بنابراین باید برای زمانی که این اتفاق رخ می دهد، یک شبکه ایمنی طراحی کنیم. طراحی بسته بندی بر اساس استانداردهای معتبر و سخت گیرانه برای کمپوست خانگی و تجزیه زیستی، بهترین سازوکار موجود برای محافظت در برابر مواد شیمیایی خطرناک و آلودگی پایدار پلاستیکی در صورت نشت به محیط زیست است.

نیازهای فنی، اقتصادی و مصرف کننده برای دستیابی به پذیرش گسترده بسیار حیاتی هستند. بسته بندی باید حفاظت از محصول، ماندگاری و سهولت استفاده مورد نیاز مصرف کننده را در شرایط خاص مصرف فراهم کند و در عین حال از نظر اقتصادی برای کسب و کارها و مصرف کنندگان مقرون به صرفه باشد.

همچنین بسته بندی باید از منابع مسوولانه تامین شود، به شکل مسوولانه تولید گردد و بخشی از یک راهبرد گسترده تر اقتصاد چرخشی با رویکردی اجتماعی و فراگیر باشد. این موضوع در گزارش با جزئیات بیشتری تشریح شده است.

این استانداردها بسیار سخت گیرانه هستند. اکثریت قریب به اتفاق راهکارهای موجود امروز قادر به برآورده کردن آن ها نیستند. دستیابی هم زمان به قابلیت بازیافت، تجزیه زیستی و خواص سدکنندگی مناسب، چالش برانگیز است. پیشرفت های اولیه نشان دهنده حرکت رو به جلو هستند، اما برای گسترش دامنه کاربردهایی که در آن ها کاغذ با طراحی مسوولانه بتواند به گزینه ای فنی و اقتصادی تبدیل شود، به نوآوری بسیار بیشتری نیاز است.

Ellen MacArthur Foundation اعلام کرده که یافته های این گزارش به ویژه برای کشورهایی مانند هند، اندونزی، تایلند، ویتنام و فیلیپین اهمیت دارد. دلیل این موضوع چیست؟

این کشورها دارای اقتصادهای بزرگ و رو به رشد مبتنی بر ساشه هستند؛ جایی که بسته بندی های انعطاف پذیر یک بار مصرف، نقش محوری در رساندن کالاهای مصرفی پرگردش به مصرف کنندگان کم درآمد دارند. در عین حال، زیرساخت های رسمی جمع آوری و تفکیک پسماند در این کشورها محدود است و زباله گردهای غیررسمی نقش بسیار مهمی ایفا می کنند.

مشکل اینجاست که انگیزه اقتصادی برای جمع آوری ساشه ها توسط زباله گردها وجود ندارد؛ زیرا آن ها باید ۶۰ ساشه جمع آوری کنند تا ارزشی معادل یک بطری PET به دست آورند.

در نتیجه، نشت پسماند به آبراهه ها، خشکی و اقیانوس ها به مراتب بیشتر از کشورهایی است که سامانه های مدیریت پسماند توسعه یافته تری دارند. همچنین ما نسبت به حساسیت های موجود در این منطقه درباره جنگل ها و کاربری زمین آگاه هستیم؛ به همین دلیل معیارهای ما در زمینه تامین مواد اولیه، که با کاهش فشار بر جنگل ها و متنوع سازی منابع الیاف در سبد تامین از افزایش فشار بر منابع جنگلی جلوگیری می کنند، اهمیت زیادی دارند.

آیا بنیاد معتقد است که در این کشورها باید همواره جایگزینی مواد را بر توسعه سامانه های استفاده مجدد و زیرساخت های بازیافت پلاستیک ترجیح داد، یا واقعیت پیچیده تر از این است؟

پیشگیری از تولید پسماند بسته بندی از همان ابتدا، مستقیم ترین راه برای مقابله با پسماند و آلودگی است. جایگزینی مواد، مشکل جمع آوری را حل نمی کند؛ زیرا بسته بندی های انعطاف پذیر کوچک، صرف نظر از جنس آن ها، پس از تبدیل شدن به پسماند مدیریت دشواری دارند.

در مواردی که امکان پذیر و سودمند باشد، باید مدل های جایگزین عرضه، مانند استفاده مجدد و مدل های بدون بسته بندی، در اولویت قرار گیرند. حرکت به سمت بسته بندی های بزرگ تر که به طور گسترده بازیافت می شوند نیز می تواند از جایگزینی کاغذ موثرتر باشد.

در کوتاه مدت فرصت های زیادی برای کاهش وابستگی به بسته بندی های انعطاف پذیر کوچک وجود دارد. بسیاری از محصولاتی که در ساشه های تک نفره عرضه می شوند، مانند محصولات مراقبت شخصی، شوینده های خانگی یا شیر، هم اکنون نیز در همان بازارها در قالب های قابل استفاده مجدد یا بسته بندی های بزرگ تر و قابل بازیافت عرضه می شوند.

هرگاه کاهش وابستگی به بسته بندی های انعطاف پذیر کوچک امکان پذیر نباشد، جایگزینی مواد نقش مهمی ایفا می کند. این راهکار درمان قطعی نیست، اما ابزاری ارزشمند برای کاهش آسیب ها تا زمان تکامل زیرساخت ها محسوب می شود.

در همه موارد، توسعه زیرساخت های موثر جمع آوری، تفکیک و بازیافت ضروری است. این موضوع برای کاهش نشت پسماند و اطمینان از خارج ماندن همه بسته بندی ها از محیط زیست و گردش آن ها در اقتصاد، اهمیت حیاتی دارد.

حامیان پلاستیک های انعطاف پذیر اغلب به مزایای ادعایی آن ها از نظر انتشار کربن، وزن و کارکرد اشاره می کنند. آیا حرکت به سمت جایگزین های کاغذی مستلزم مصالحه در این سه زمینه خواهد بود؟

ویژگی های عملکردی پلاستیک غیرقابل انکار است. پلاستیک ماده ای فوق العاده کارآمد است و دقیقا به همین دلیل در بسته بندی های انعطاف پذیر تا این حد غالب شده است. اما فضای نوآوری در حوزه جایگزین های کاغذی به سرعت در حال پیشرفت است و عملکرد آن ها نیز با سرعت زیادی در حال نزدیک شدن به پلاستیک است.

عملکرد بسته بندی های پلاستیکی انعطاف پذیر موجود، اغلب فراتر از نیاز واقعی محصول داخل آن ها است. مشخصات مربوط به خواص سدکنندگی معمولا بر اساس توانایی های پلاستیک تعیین شده اند، نه نیاز واقعی محصول. همین موضوع فضای بیشتری برای توسعه راهکارهای کاغذی فراهم می کند؛ بیش از آنچه مقایسه مستقیم مواد نشان می دهد.

در زمینه کربن، هیچ یک از این دو ماده برتری آشکاری ندارند. گزارش ما قواعد کلی مفیدی ارائه می کند، اما نتایج ارزیابی چرخه عمر تحت تاثیر نحوه تامین مواد اولیه، فرایندهای تولید و سرنوشت بسته بندی در پایان عمر آن قرار دارد. در بازارهایی که نرخ نشت بالاست و پلاستیک های انعطاف پذیر اغلب سوزانده می شوند، این محاسبات به شکل قابل توجهی تغییر می کند.

از نظر وزن، بسته بندی های انعطاف پذیر کاغذی در حال حاضر حدود ۱٫۲ تا ۱٫۵ برابر سنگین تر از نمونه های پلاستیکی مشابه هستند. این موضوع بر میزان انتشار ناشی از حمل و نقل تاثیر می گذارد. اما این اختلاف ثابت نیست. با بهبود فناوری های پوشش های سدکننده و بهینه سازی بیشتر زیرلایه ها برای کاربردهای انعطاف پذیر، انتظار می رود این فاصله کاهش یابد.